Cập nhật xử trí lạc nội mạc tử cung trong vô sinh dựa trên y học chứng cứ

Tóm tắt

Lạc nội mạc tử cung (LNMTC) là một bệnh lý phụ khoa mãn tính khá phổ biến, gặp ở 10% phụ nữ độ tuổi sinh sản, nguyên nhân và bệnh sinh vẫn chưa rõ, với triệu chứng nổi bật là đau và vô sinh. Mặc dù có đến 50% phụ nữ LNMTC bị vô sinh, thái độ xử trí các trường hợp này vẫn chưa có sự thống nhất hoàn toàn. Phương pháp điều trị được lựa chọn có thể đơn thuần hay phối hợp giữa nội khoa, phẫu thuật, hỗ trợ sinh sản hay các phương pháp khác. Y học chứng cứ cho đến nay nhận thấy việc điều trị nội khoa ức chế chức năng buồng trứng (bằng Danazol, progestins, GnRH đồng vận hay viên tránh thai uống) đối với những trường hợp vô sinh do lạc nội mạc tử cung không phải là một giải pháp hiệu quả và không nên chỉ định đơn thuần hay phối hợp trước/sau mổ. Những phụ nữ bị LNMTC tối thiểu đến nhẹ, nội soi phẫu thuật có hiệu quả hơn so với nội soi chẩn đoán trong việc cải thiện tỷ lệ sinh sống. Những phụ nữ LNMTC trung bình đến nặng, có thể cân nhắc nội soi phẫu thuật thay vì chỉ chờ đợi, nhằm giúp tăng tỷ lệ có thai tự nhiên. Những phụ nữ có u LNMTC ở buồng trứng, khi phẫu thuật cần cắt bỏ vỏ khối u thay vì chỉ dẫn lưu và đốt điện thành u, để có thể tăng tỷ lệ có thai cộng dồn. Cần lưu ý nguy cơ giảm khả năng dự trữ buồng trứng hay thậm chí mất buồng trứng do phẫu thuật và cân nhắc lợi ích của lặp lại phẫu thuật trong từng trường hợp cụ thể. Các phương pháp điều trị khác trong vô sinh do LNMTC (dung dịch cản quang lipiodol, Pentoxifylline, mifepristone, thảo mộc, Vitamin C, E) chưa thấy hiệu quả rõ ràng. Đối với sinh sản hỗ trợ, bệnh nhân vô sinh do LNMTC độ I/II, có thể được chỉ định kích thích buồng trứng kèm IUI trong vòng 6 tháng sau phẫu thuật để tăng tỷ lệ thai sinh sống hơn là chờ đợi hay chỉ điều trị IUI đơn thuần. Nên chỉ định kỹ thuật hỗ trợ sinh sản (ART) cho những trường hợp vô sinh do LNMTC, đặc biệt là khi có ảnh hưởng đến vòi tử cung hay có kèm theo yếu tố nam hay thất bại với các phương pháp điều trị khác. Phác đồ GnRH đồng vận hay đối vận không có khác biệt ở bệnh nhân LNMTC tối thiểu/nhẹ hay có u lạc nội mạc buồng trứng. Không có bằng chứng tăng tỷ lệ tái phát LNMTC sau khi kích thích buồng trứng làm IVF/ICSI. Dùng kháng sinh dự phòng vào thời điểm chọc hút trứng ở bệnh nhân LNMTC là cần thiết. Có thể chỉ định đồng vận GnRH từ 3-6 tháng trước khi thực hiện hỗ trợ sinh sản cho những phụ nữ vô sinh bị LNMTC để cải thiện tỷ lệ có thai lâm sàng. Phẫu thuật nội soi bóc u LNMTC buồng trứng từ 3-6cm trước khi thực hiện hỗ trợ sinh sản có thể không hữu ích trong việc cải thiện tỷ lệ thành công. Với những trường hợp LNMTC sâu, không có bằng chứng ủng hộ việc phẫu thuật cắt các nốt LNMTC sâu trước khi thực hiện hỗ trợ sinh sản ở những người vô sinh do LNMTC, tuy nhiên có thể chỉ định phẫu thuật để cải thiện triệu chứng đau.